De leidende principes

De basis voor elke oplossing is het bodem- en watersysteem: het natuurlijke, geologische en ecologische systeem waarop wij als mensen leven, bouwen en werken. Wie duurzame oplossingen wil, moet eerst begrijpen hoe het systeem van nature functioneert: hoe water van nature stroomt, waar de bodem van nature water vasthoudt of doorlaat, waar kwetsbaarheden en afhankelijkheden zitten.

Belangrijk hierbij is het besef dat water en bodem geen losse onderdelen zijn, maar één samenhangend systeem. En dat dit natuurlijke systeem óók verbonden is met onze infrastructuur, ruimtelijke inrichting en sociale systemen. Daarom brengen we het geheel in beeld om te kunnen voorspellen hoe een maatregel op één plek doorwerkt in het grotere systeem.

Als het systeem helder is, kunnen we kijken waar het knelpunt werkelijk vandaan komt. Vaak ligt de oorzaak niet op de plek waar het probleem zichtbaar wordt. Soms ligt die veel verder terug in de ruimte en tijd. Dat betekent dat een knelpunt zelden “alleen maar” het gevolg is van wat we vandaag zien. De oorsprong ligt vaak dieper in inrichting, gedrag, systemen en besluitvorming.

Het uitgangspunt is daarom om maatregelen zo dicht mogelijk bij de bron te plaatsen. Soms is dat haalbaar, soms niet. Maar ook als we het niet direct bij de bron kunnen oplossen, is het waardevol om die bron wél te kennen. Het maakt de afweging scherper en eerlijker. Het kan leiden tot verrassende samenwerkingen waardoor onmogelijke maatregelen mogelijk worden.

Na het water- en bodemsysteem en de bronanalyse volgt de realiteit van het gebied. We wonen, werken en leven daar met elkaar. Daarom is het derde principe dat we het uiteindelijk samen in het gebied met elkaar moeten realiseren.

Dat betekent: stakeholders in beeld brengen, hen zo vroeg mogelijk betrekken, samen energie en eigenaarschap mobiliseren. Het gaat namelijk niet alleen om de waterschapsopgave, maar om de integrale ruimtelijke opgave. Door opgaven van verschillende partijen letterlijk “samen op tafel” te leggen, ontstaan kansen voor synergie. Zo krijgen we maatregelen die meerdere doelen tegelijk dienen, slimmer gebruik van ruimte en meer draagvlak.

Normen en financiën zijn belangrijk. Ze geven kaders en maken uitvoering mogelijk. Maar als we ons daartoe beperken, missen we vaak de echte kwaliteit van oplossingen. Daarom kijken we aanvullend naar waarden.

De waardebenadering helpt om in beeld te brengen welke waarden er al zijn en welke onder druk staan. Het helpt te verkennen welke extra waarden we kunnen creëren. We proberen waar mogelijk effecten en impact te kwantificeren. Om uiteindelijk de verdeling eerlijker te maken: wie profiteert, wie draagt lasten, wie loopt risico? Door vanuit waarden te kijken, pakken oplossingen vaak niet alleen technisch beter uit, maar ook met meer draagvlak, omdat ze aansluiten bij wat mensen en organisaties echt belangrijk vinden.

Het laatste principe is cruciaal voor vertrouwen, niet afwentelen. Dat betekent dat we problemen niet doorschuiven. Niet naar andere gebruikers in het gebied, niet naar andere gebieden (effecten “elders”), of naar toekomstige generaties (uitstellen of doorschuiven naar later). Dit vraagt dat we expliciet maken wie last ondervindt, hoe groot die last is, en hoeveel draagvlak er is.

Rechtvaardigheid betekent ook dat we nadelen die ontstaan gelijkwaardig en eerlijk moeten compenseren. En dat kan alleen in gezamenlijkheid doordat partijen die voordeel hebben bij een ingreep, samen verantwoordelijkheid nemen voor een rechtvaardige verdeling van lasten en baten. Denken en handelen vanuit solidariteit maakt moeilijke keuzes bespreekbaar.